Η PISA και η μαύρη τρύπα του σχολείου

[mklabgr]

Η έρευνα PISA 2025 του ΟΟΣΑ αναδεικνύει σημαντικές αδυναμίες στις βασικές δεξιότητες των Ελλήνων μαθητών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η Καθημερινή, περίπου ένας στους δύο μαθητές ολοκληρώνει το γυμνάσιο χωρίς να μπορεί να ανταποκριθεί επαρκώς σε απλούς μαθηματικούς συλλογισμούς και πράξεις, ενώ περίπου τέσσερις στους δέκα δυσκολεύονται να κατανοήσουν απλά φυσικά φαινόμενα και κείμενα. Στην PISA 2025 η Ελλάδα συγκέντρωσε 434 μονάδες στις φυσικές επιστήμες, 423 στην κατανόηση κειμένου και 424 στα μαθηματικά, έναντι υψηλότερων μέσων όρων τόσο του ΟΟΣΑ όσο και της Ε.Ε.

Ένα βασικό ζήτημα που αναδεικνύεται είναι η διαφορά μεταξύ απομνημόνευσης και ουσιαστικής κατανόησης. Οι μαθητές μπορεί να γνωρίζουν έναν τύπο ή έναν γραμματικό κανόνα, αλλά δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν τη γνώση σε ένα πραγματικό ή καινούργιο πρόβλημα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένα πρόβλημα φυσικής όπου πρέπει να υπολογιστεί ο χρόνος κίνησης μιας μπάλας: οι μαθητές δυσκολεύονται όταν το πρόβλημα παρουσιάζεται μέσα σε ένα καθημερινό πλαίσιο, ενώ ανταποκρίνονται ευκολότερα όταν μετατραπεί σε τυπική, θεωρητική άσκηση. Το ίδιο παρατηρείται και στη γλωσσική κατανόηση, όπου η γνώση γραμματικών κανόνων δεν συνεπάγεται απαραίτητα κατανόηση της λειτουργίας τους. 

Οι ειδικοί που μιλούν στο άρθρο συνδέουν το πρόβλημα με ευρύτερες αδυναμίες της εκπαιδευτικής διαδικασίας: αναλυτικά προγράμματα, διδακτικές πρακτικές, επιμόρφωση εκπαιδευτικών και τρόπο οργάνωσης του σχολείου. Επισημαίνεται ότι οι στόχοι των αναλυτικών προγραμμάτων δεν συνδέονται πάντοτε επαρκώς με το περιεχόμενο, το περιεχόμενο με τις σύγχρονες διδακτικές μεθοδολογίες και τελικά η αλυσίδα αυτή δεν οδηγεί στα επιθυμητά μαθησιακά αποτελέσματα. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην ανάγκη εκσυγχρονισμού της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών και στην ενίσχυση της βιωματικής μάθησης, της επίλυσης προβλημάτων και της αναλυτικής σκέψης. 

Το άρθρο εξετάζει επίσης παραδείγματα άλλων χωρών. Η Πολωνία αναφέρεται για τις αλλαγές στη δομή της εκπαίδευσης, τα αναλυτικά προγράμματα, την επίλυση προβλημάτων και την εξωτερική αξιολόγηση, ενώ η Εσθονία για την έμφαση στις βασικές δεξιότητες, την ποιότητα της διδασκαλίας και τη σημαντική αυτονομία των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων. Το βασικό ζήτημα που τίθεται για την Ελλάδα δεν είναι απλώς η θέση στον πίνακα της PISA, αλλά κατά πόσο το σχολείο καλλιεργεί τις γνώσεις και δεξιότητες που επιτρέπουν στους μαθητές να κατανοούν, να εφαρμόζουν και να μεταφέρουν τη γνώση σε διαφορετικά προβλήματα και πραγματικές καταστάσεις. 

Βασικά συμπεράσματα 

• Χαμηλές επιδόσεις: Η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από τους μέσους όρους ΟΟΣΑ και Ε.Ε. και στις τρεις βασικές περιοχές της PISA 2025.
  
• Βασικές δεξιότητες: Μεγάλο μέρος των μαθητών δυσκολεύεται σε μαθηματικούς συλλογισμούς, κατανόηση κειμένου και φυσικές επιστήμες.
  
• Αποστήθιση vs. κατανόηση: Η μηχανική γνώση τύπων και κανόνων δεν μετατρέπεται πάντοτε σε ικανότητα επίλυσης πραγματικών προβλημάτων.
  
• Βιωματική μάθηση: Η PISA εξετάζει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα εφαρμογής της γνώσης σε νέα προβλήματα, όχι απλώς την αναπαραγωγή σχολικής ύλης.
  
• Αναλυτικά προγράμματα: Το άρθρο εντοπίζει πρόβλημα στη σύνδεση στόχων → περιεχομένου → διδακτικής μεθοδολογίας → μαθησιακών αποτελεσμάτων.
  
• Εκπαιδευτικοί: Τονίζεται η ανάγκη για εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών.
  
• Διεθνή παραδείγματα: Η Πολωνία και η Εσθονία παρουσιάζονται ως περιπτώσεις διαφορετικών μεταρρυθμιστικών προσεγγίσεων.
  
• Κεντρικό ερώτημα: Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η βελτίωση της επίδοσης στην PISA, αλλά η συνολική βελτίωση της ποιότητας της διδασκαλίας και των βασικών δεξιοτήτων των μαθητών. 
  

ΠΗΓΗ